منتظر

صوت   

صوت به معنی (( آواز ، بانگ و صدایی که از اشیاء مختلف به گوش هر شنوده ای می رسد)) ، صوتی که در قرائت قرآن کریم مطرح است صرفاً صدای قاری می باشد با ویژگی ها و خصوصیاتی که اشاره خواهیم کرد ، جدای از لحن ها و آهنگهایی که در قالب صوت قرار می گیردصوت در نتیجه ی ارتعاش تارهای صوتی که در حنجره قرار دارند به وجود می آید، متأسفانه بعضی از افراد که در ابتدای یادگیری قرائت قرآن کریم  به معنای اخص آن)) هستند به این نکته اشاره می کنند که صدا نداریم و یا  از صدای خوبی برخوردار نیستیم که این مطلب صحیح نیست ، اگر این افراد به استعدادهای صوتی خود پی ببرند و نیز به استفادهء درست از صدا در این مقوله توجه داشته باشند ،  هیچ وقت این ذهنیت در آنها به وجود نمی آید، در این که جنس صداها با هم متفاوت است شکی نیست ، به این معنی که صدای هر فردی با فرد دیگر تفاوت دارد و این تفاوت را می توان از صحبت کردن عادی افراد نیز تشخیص داد .                  

در میان  خصوصیّات صوت،  مهمترین  خصیصه برای  دنبال کردن  فعالیت های  آوازی  بویژه  تلاوت

پذیری  صداست در واقع منظور از « صوت حسن » یا صدای  خوش   در روایات قرآن کریم ، انعطاف بیشتر مربوط  به همین  ویژگی است زیرا وقتی کسی از  انعطاف صوتی  لازم  برخوردار  نباشد اصولاً صدایی نغمه پذیر نخواهد داشت. انعطاف صوت در تلاوت قُرآن کریم دو کاربرد بسیار مُهم دارد:

1-انتخاب سرعت یا دور تلاوت:

درشیوه های موجود تلاوت قرآن کریم مشاهیر تلاوت ملاحظه میشود ، برخی که  از انعطاف  صوتی کمتری برخوردارند،اصولا از دور کنُدتری در تلاوت خود استفاده می نمایند در  صورتیکه قاریانی که از انعطاف صوتی مناسب تر و بیشتری بهره مند هستند قادرند ازدور سرعت  بیشتری هم استفاده کنند . قاریان عزیز نیز باید در انتخاب دور تلاوت خود به این ویژگی صوتی توجّه نموده  و بر اساس  میزان انعطاف پذیری ، سرعت تلاوت خود را انتخاب نمایند برای مثال سرعت تلاوت  مرحوم حصّان  بسیار بیشتر از محمُود علی البنّاء می باشد.

2-انتخاب شیوه لحنی تلاوت:

شیوه ی لحنی در تلاوت کاملاً به ویژگیهای صوتی قاری بستگی دارد مثلاً  کسی که  انتخاب  او دارای  انعطاف پذیری متوسطی است قادر به اجراء نغمات یا مقاماتی که در آن پرده  صداها به سرعت  انتقال  می یابد   نیست این موضوع بویژه در فرودها یا صعودهائی که در یک نفس اجراء می شود بیشتر خود را نشان می دهد بنا بر این انتخاب ردیف ها در تلاوت با  خصوصیّات صوتی قاری  بخصوص  میزان انعطاف پذیری او ارتبا ط مستقیم دارد.

چه عواملی موجب شکل گیری یک صدا می شود؟

به هر حال اصوات انسانی هر کدام دارای  طبیعت خاص خود هستند که این طبیعت  در بستر  سلسله عواملی شکل گرفته است ، برخی از این عوامل بطور جبری صدای ما را شکل داده است  و برای ما گُریز از آن امکان پذیر نبوده و یا بسیار سخت می باشد اما

بطور کُلّی این علل و عوامل در 5 عنوان طبقه بندی می شود:

1-وراثت

امروزه ثابت گردیده که بسیاری از خُصوصیّات  شخصیّتی انسان  اعم از  ویژگیهای  جسمی  و فیزیکی  و   یا ویژگیهای روحی و روانی از طریـق وراثت انتقال  می یابد . رنگ چشمان ، مو ،  شکل ظاهری ، قد و قامت ، نوع صدا و یا بسیاری از رفتارهای ما از نسـل های  قبل تر به ما انتقال می یابد . این موارد  را در علمی بنام ژنتیک مورد بررسی قرار می دهند یکی از مواردی که از طریق وراثت منتقل می شود خصوصیّات صوتی نظیر طنین ، شدّت و ارتفاع صداست . بطوریکه مثلاً  طنین صدای  دو  خواهر  یا برادر  یا یک پدر و پسر بسیار شبیه به هم است .  وجود افراد خوش صدا در یک خانواده و حتّی در چند نسل متفاوت ،   همگی حاکی از این مسئله است . گرچه الزاماً اینگونه نیست که این خصوصیّات حتماً از یک نسل قبل تر به فرد منـتقل شود بلکه ممکن است از نســل های  پیش تر از آن نیز انتقال یابد  . به  هر حال نوع صدای ما تا حدّ زیادی توسّط ژنها به ما منتقل می شود و گُریزی از آن نیست.

2-محیط

انسان از همان بدو تولّد همواره تحت تأثیر محیط پیرامون خود قرار داشته و دارد . این تأثیرها بخصوص بیشتر صوتی است بطوریکه کودک سُخـن گفتن و تبدیل  اصوات به  الفاظ را با  همان نشیب و  فرازهای صوتی که در محیط پیرامون وی و خانواده اش وجود دارد یاد می گیرد . برای مثال لهجه ی یک انسان ، متأثر از محیط پیرامون وی شکل می گیرد یا بطور نمونه ،تون سُخن گفتن در برخی خانواده ها بالاتر و در برخی خانواده ها مُلایم تر و آهسته تر است .  معمولاً فرکانس صدای  صُحبت عادّی  در  محیط های روستائی که سر و صدای زیادی در آن وجود ندارد بسیار  پائین تر از  فرکانس  صدای افراد  شهر نشین است . زیرا بدلیل آلودگیهای صوتی موجود در محیط های شهری ،  افراد  همواره   مجبورند  از فرکانس بالاتری برای صحبت کردن استفاده کنند . بنا بر این محیط می تواند روی  شکل گیری صدای فرد بویژه از نظر ارتفاع تأثیر بگذارد.

) 3-وضعیّت جغرافیائی ( آب و هوا

هوا و منطقه جغرافیائی که انسان در آن زندگی می کند در شکل گیری و پرورش صدا تاثیر بسزایی دارد  براساس بررسیهای موجود ، معمولاً بهترین صداها در مناطق خوش آب و هوای مدیترانه ای و یا  مُشابه آن وجود دارد،   وجود اصوات  برجسته و نمونه با استانداردهای بالای جـهانی  در کشورهایی  همچون : مصر ، یونان ، ایتـالیا ، سوریّه و ترکیّه مؤیّد چنین موضوعی است . درکشور ما نیز میانگین اصوات مستعد و خوب در مناطق خوش آب و هوای کوهستانی نظیر اردبیل و کردستان و آذربایجان و یا مناطق مرطوب شمالی نظیر گیلان و مازندران بسیار بالاتر از مناطق کویری و گرم و خشک است

4-نژاد

دانستیم که عوامل وراثتی در انتقال خصوصیّات صوتی چه نقشی دارند. در اینــجا به موضوع دیگری که هر چند بی ارتبـاط با مسئله‌ی وراثت نیست امّا خود، دارای هویّت مُستقلّی است اشاره می کنیم:

مطالعات انجام شده نشان می دهد نژادهای مختلف  به رغم برخورداری  از خصوصیّات مُشتــرک, تنوع   و گوناگونی درونی  موجُود در هر نژاد ،  آنها را از نژاد  دیگر متمایز می کند  در خصــوص صوت  نیز چنیــن قاعـده ای حُکمفرماست. برای مثال نژادهای ساکن در شمال آفریقا دارای اصواتی بم و قوی هستند در حالیکه در نقطه ی مقابل آنها نژاد ساکن درجنوب شرقی آسیا می باشند که در کشورهایی چون : مالزی ، اندونزی ، تایلند و فیلیـپـین و.. . این نژاد معمولاً دارای صدایی زیر و ضعیف می باشند ضمن آنکه  میانگین استعداد صوتی در برخی از نژادها مانند مصری ها و ایرانی ها به مراتب بیشتراز نژاد ساکن در شبه جزیره ی عربستان از نقطه نظر فعّالیّت موسیقائی می باشد.

5-گوش

گوش وسیله ی دریافت اصوات در انسان است ، بدیهی است همانطور که انسانها در حواس مختلف خود دارای تفاوت هایی هستند و برخی از حسّ بویایی یا بیـــنایی قوی تری برخوردارند ، اشخاص در قدرت گیرائی اصوات پیرامون خود نیز متفاوت می باشند .گوشِ پاره ای اندک از انسانها قادر است مجموعه ای از نت های مختلف موجود در یک قطعه موسیقی را بطور کامل دریافت کند این افراد معمولاً جزو معدود کسانی هستند که از استعداد موسیقی یا صوتی لازم برای فعالیت در حوزه ی آواز یا موسیقی برخوردار هستند . به چـنین موضوعی( تیزگوشی ) گویند . تیزگوشی افراد بسیار متفاوت است . دقیقاً همین تیزگوشی است که افراد را تحت تأثیر آواهای زیبا قرار داده و حسّ آنان را در خواندن و زمزمه کردن نغمات ترغیب می کند . فلذا یکی از مهمترین عوامل شکل گیری صوت از همان بدو کودکی ، مسئـله ی گوش انسان و به عبارت صحیــح تر تیزگوشی اوست زیرا افراد تیزگوش با بهــره مندی از چنین خاصیتی بهتر در می یابند که صدای خود را چگونه مورد استفاده قراردهند .

نکاتي پيرامون صدا
 خمير و جوهره صدا بايد در وجود انسان باشد به عبارت ديگر داشتن صداي خوب ذاتي است و با تمرين صداي انسان خوب نمي شود بلکه تمرين مي تواند صداي خوب را آماده کند. نکته قابل تامل   اينکه : صداي خوب با علاقه بدست نمي آيد!
البته يک سري افراد صداي متوسطي دارند که داراي نوسانات است ،  اين گونه  افراد  اگر تمرين مستمر داشته باشند در آينده موفق خواهند بود.

آمار صداي خوب در افراد:                                                                                                                                                                                      
70 درصد افراد داراري صداي متوسط هستند.

15 درصد داراي صداي خيلي خوب هستند.